Η Θήβα, η γενέτειρα του μυθικού ήρωα Ηρακλή και έξοχων ανδρών, όπως ο Πίνδαρος και Επαμεινώνδας, έπαιξε σπουδαίο ρόλο στις υποθέσεις της Ελλάδος, από την αρχή της ιστορίας της, καθώς μαρτυρούν οι πολλοί μύθοι της πόλεως.
Αν και δεν υπήρξε μεγάλη δύναμη, για ένα μικρό χρονικό διάστημα, χάρη στην μεγαλοφυΐα του Επαμεινώνδα και τον άριστα εκπαιδευμένο στρατό της, οδηγούμενο από τον Ιερό Λόχο, πήρε την ηγεμονία της Ελλάδος, νικώντας την αήττητη Σπάρτη. 
Ανάμεσα σε άλλες επιτεύξεις, ήταν και η δημιουργία συμμαχίας υπό την ηγεμονία της, η οποία ένωνε σχεδόν όλες της πόλεις της Βοιωτίας.