Παρθενών διάζωμα

Το διάζωμα (Ζωφόρος) το οποίο αρχικά αποτελείτο από 115 πλάκες (158 μέτρα μήκος) με 360 μορφές, παρουσιάζει την πομπή των Μεγάλων Παναθηναίων. Σήμερα σώζονται 112 πλάκες (126 μέτρα και 15 μέτρα έχουν διασωθεί σε σχέδια), λείπουν 60 μορφές. Το ύψος του διαζώματος είναι 90 εκατοστά. Οι πλάκες είναι σκαλισμένες σε ελαφρό ανάγλυφο, 5-8 εκατοστά βάθος, αλλά αποδίδουν πλήρως την γλυπτική αξία τους.
Ο Παρθενών είναι ο μοναδικός ναός, του οποίου το διάζωμα παρουσιάζει πομπή θρησκευτικής τελετής, τα Μεγάλα Παναθήναια, την πιο αρχαία και σημαντικότερη εορτή των Αθηναίων, προς τιμή της θεάς Αθηνάς και η οποία χρονολογείται από την εποχή του Εριχθόνιου, ο οποίος είχε αφιερώσει το ξύλινο άγαλμα της θεάς.
Το δε όνομα Παναθήναια χρονολογείται από τα χρόνια του ήρωα Θησέως, ο οποίος είχε ενώσει ολόκληρη την Αττική.
Τα μεγάλα Παναθήναια εορτάζονταν κάθε τέσσερα χρόνια, τον μήνα του Εκατόμβαιου (τέλος Ιουλίου και αρχή του Αυγούστου) και διαρκούσε περισσότερο από οκτώ ημέρες (τα μικρά Παναθήναια εορτάζοντο κάθε χρόνο).
Η πομπή ξεκινούσε από το Δίπυλον, ακολουθούσε την οδό Παναθηναίων, η οποία διέσχιζε την Αγορά, και τελείωνε στην Ακρόπολη. Εκεί γινόταν η παράδοση του Πέπλου στον άρχοντα βασιλέα από μία κόρη και από μία άλλη παράδοση δυο δίφρων (σκαμνάκια) σε ιέρεια της θεάς και αμέσως ελάμβανε μέρος η θυσία εκατό βοδιών (Εκατόμβαιον) και ακολουθούσε γλέντι.
Η εορτή λάμβανε μέρος την 28η ημέρα του μηνός Εκατόμβαιου, η οποία ήταν τα γενέθλια της θεάς Αθηνάς και ο Πέπλος, το μάλλινο ύφασμα το οποίο έφτιαχναν τους προηγούμενους εννέα μήνες οι κόρες και δέσποινες της Αττικής, και το οποίο παρουσίαζε την μάχη των Θεών και Γιγάντων, περιφέρονταν στον ιστό πλοίου με τροχούς.
Μπροστά βάδιζαν οι ιερείς και οι ακόλουθοι τους, μετά τα ζώα της θυσίας, ακολουθούσαν οι κόρες και οι δέσποινες, οι οποίες έφεραν καλάθια με διάφορες τροφές, οι γέροντες μετά κρατώντας στα χέρια τους κλάδους ελιάς, σύμβολο εξυπνάδας, ικανότητος και τιμής, ακολουθούμενοι από στρατιωτική φρουρά, και πίσω από αυτούς έρχονταν νέοι με όπλα, ιππείς και οι νικητές των Παναθηναϊκών αγώνων, πρεσβευτές από τις διάφορες πόλεις, και ξένοι κάτοικοι των Αθηνών. Μετά ακολουθούσαν άνδρες και γυναίκες με γλυκά, νερό, σκαμνιά, κλπ.